Het was een woensdag, die bewuste 19 juli 1944. Een dag met veel zon en weinig wind. Zowel in Moerbeke als in Vlaanderen heerste er een voorzichtige positieve sfeer rond een mogelijke bevrijding of het nakende einde van de oorlog. Doch de uiteindelijke bevrijding zou nog op zich laten wachten tot 16 september 1944.

Tot nu toe was Moerbeke redelijk gevrijwaard van oorlogsschade en hadden de mensen zich na vier jaar behoorlijk aangepast aan de omstandigheden. Helaas zou de periode naar de bevrijding toe, zijn tol nog eisen. In een locatie bijna in het hart van Moerbeke zouden verschillende families nog bange uren te wachten staan. Dit deel van de Opperstraat zou het decor worden van menselijke en materiele ellende.

De families rond deze plek waren toen:

Tussen 20 en 21 uur kwamen die bewuste dag enkele lichte vliegtuigen afgevlogen van de geallieerden. In plaats van gewoon door te vliegen begonnen zij boven het centrum van Moerbeke te circuleren. Iedereen die dit toen aanschouwde zag dat er iets mis was. De vliegtuigen waren zich op iets aan het viseren of zochten een bepaald doel. De meeste mensen die dit merkten zochten naar een veilige plaats en enkele momenten later werden er twee bommen op het centrum neergelaten. Het ontploffen hiervan versmolt in één kort gedreun met een enorme luchtverplaatsing. Er ontstond een stofwolk die na enkele minuten zou laten zien welke schade het had aangericht, de gevolgen waren enorm.

De stilte die hierna volgde bij het wegtrekken van de jachtbommenwerpers werd langzaam doorbroken door toestromende mensen. De zoektocht naar slachtoffers werd ingezet en weldra kwam men tot de vaststelling dat Maria De Rijcke die onder haar woning lag bedolven direct was overleden. Een tweede slachtoffer was Adrien Vancaneghem, deze was heel zwaar gewond en werd in alle haast naar het “Hospice”gebracht. Doch enkele uren later overleed hij aan zijn opgelopen verwondingen.

Over deze toestand nemen we een kort stuk over uit het “Liber Memorabilis”, destijds opge-tekend door pastoor Van Den Abbeele die in Moerbeke stond tussen de jaren 1939 – 1948.

"Op 19 Juli 1944 om 9 uur ‘s avonds hadden we op Moerbeke een bombardement te door-staan, bij mirakel waren er maar twee doden Maria De Rijcke en Adrien Van Caneg-hem.Verders enige gekwetsten 5 huizen werden totaal vernield (hoek Opperstraat -Crevestraat) 17 erg beschadigd en onbewoonbaar en 11 licht beschadigd."

Dit was de balans na het luchtbombardement in vier regels tekst. Doch, het beeld van de ver-nieling, de schrik en de ellende achteraf zijn niet samen te vatten in vier boekdelen.

	Een zicht op het vernielde huis van Maria De Rijcke ( B ). Van onder dit puin werd haar levenloos lichaam bovengehaald. Zij was een alleenstaande bejaarde vrouw van 73 en was nog actief als medewerkster van katholieke verenigingen of vennootschappen, zoals het patronaat, de bond van het H. Hart e.a.
Het tweede totaal vernield huis was ( C ) dit van de familie Arhur De Schepper – Van Seve-ren. Als bij wonder vielen er hier geen dodelijke slachtoffers. Vader Arthur, Moeder Alice en dochter Odila hadden schuil genomen in de achterkeuken. Toen hun huis in één klap vernield werd door het bombardement, viel er een muur met een enorm gewicht naar beneden. Doch die massa bleef hangen op een muurtje met het beeld van St. Antonius. Beiden kwamen ongedeerd uit het puin terecht, inclusief dat beeldje. Eén van de twee zoons,” Armand ” zat op dat ogenblik voor de Duitsers ondergedoken op Coudenborm, De andere zoon “ André “ zat als opgeëiste of verplichte tewerkstelling in Duitsland.
	Aan de overkant van de Opperstaat was de schade niet minder. Het huis van ( G ) Kamiel Raes – Dhanis werd ook totaal vernietigd. Doch zij kwamen er met veel geluk, met lichte verwondingen vanaf. Vooral de eerste verdieping werd door de explosie weggeblazen waarbij het gelijkvloers nog een stuk bescherming gaf.
De “liberale” feestzaal, (I) hier lag eigelijk de kern van de tweede bom. De foto is echter de situatie van enkele jaren later, want het terrein heeft een lange tijd braak gelegen. Het cul-tureel leven was tijdens de oorlog wel verzwakt, doch mocht men hier opnieuw van geluk spreken dat er geen mensen aanwezig waren en er dus geen slachtoffers vielen.
	(J) De Café van Michel Van Malder. Het was hier dat het tweede schachtoffer Adrien Van-caneghem beschutting zocht in het portaal van het café. Doch deze gekozen plaats werd hem fataal (zoals hiervoor beschreven) Hij was tijdens zijn leven een huisschilder en overleed die dag op de een leeftijd van 35 jaar. Hij liet een vrouw en een kind achter. Ook deze foto is van enkele jaren later.
De verdere materiële schade van dit bombardement liep natuurlijk verder dan dit kerngebied. De omstaande huizen lagen met weggerukte daken, gebroken vensterramen en gebarsten gevels. Veel huizen werden onbewoonbaar verklaard, waarbij men bij familie of vrienden voor onderdak moest vragen.
	Het spoor van vernieling was zichtbaar tot in een straal van ongeveer 500 m. Dit was voornamelijk veroorzaakt door de grote luchtverplaatsing. Een goed voorbeeld van dit feit bemerk je op bovenstaande foto ( hoek Crevestraat – Opperstraat ) waarbij men ziet dat de goedsluitende cementpannen bleven liggen tegenover de gapende Boomse pannen.

De vroegere pastoor schreef het volgende over de gebouwen die onder zijn goede vielen.



"In de pastorie was er een schade van 10.000 fr en in de kerk werden de vitraux van Hoogkoor en.van de zijbeuk van het evangelie gedeeltelijk vernield en de vensters beschadigd, ook het gebouw leed schade. De parochiale zaal en de kath.scholen leden geweldig veel schade. Deuren en vensterramen worden ingebeukt en de helft van het dak wordt afgerukt, door de geweldige luchtverplaatsing."

1. De toren van de mouterij ( Pogen in de volksmond ) welke tijdens de oorlog meerdere malen door de bezetter als uitkijkpost werd gebruikt. Men zou iets bemerkt kunnen hebben of gewoon een strategiepunt willen uitschakelen. Doch dit zou betekenen dat men ongeveer 200m. naast het doel zat.
   
   
2. De spoorweg die noordelijker van deze kern lag. Overal in het land werden spoorlijnen gebombardeerd omdat de bezetter het treinverkeer onder controle had. Zo zou een stuk mobiliteit van de vijand wegvallen. Deze stelling lijkt ook zo onwaarschijnlijk daar de geallieerden dan wel een minder risicovol gebied hadden genomen als doelwit.
   
   
3. Een andere stelling zou dan toch de feestzaal zelf zijn. Tijdens de oorlog verbleven hier verschillende malen Duitse eenheden of bleven hier tijdelijk slapen. Hier reist ook de vraag of men zo maar lukraak kon bombarderen.
   

Een ander feit die op deze gebeurtenis volgde was het puin ruimen, de schade herstellen en de wederopbouw. In eerste fase was de hulp van familie en vrienden het belangrijkst om aan primaire behoeften te geraken, want de zwaarst getroffene waren op enkele seconden bijna alles kwijt. Daarna werd een proces - verbaal opgemaakt door twee aangestelden om verhaal te kunnen hebben. Na de opmaking van de oorlogsschade ging de papiermolen draaien, welke na ongeveer vijf jaar een bedrag toekende aan de slachtoffers. Er is er zeker niemand rijker op geworden als men weet dat de waarde van de goederen genomen werden met eenheidsprijzen van 1939, dus voor de oorlog. Het geschatte bedrag, waarin ook sleet of ouderdom was afgetrokken, werd uiteindelijk in 1950 uitbetaald. Ondertussen waren de prijzen wel enorm gestegen.

Rond de jaren 1950 zag deze plaats in Moerbeke er al heel anders uit. De meeste verwoeste huizen waren opnieuw gebouwd in de stijl van de tijd. Doch het open terrein waar eens de feestzaal stond met het café ernaast vormde lang een getuige van die vreselijke dag in 1944. Pas bij het vernieuwen van het marktplein (1977) en de bouw van de appartementenblok “Ter Eyken” werden de sporen weggeveegd.



De prijs van de bevrijding?

• Met dank aan volgende mensen voor inlichtingen en fotomateriaal.
  A. De Schepper, A. Baes, R. Haerinck, P. Dubosch en F. De Block .